Oranje na het WK: weer penalty’s, weer eruit, en nu?
Het is drie weken geleden en het doet nog steeds pijn. Marokko 3-2 op penalty’s. Cody Gakpo die scoort in de 72e minuut en in tranen uitbarst. Issa Diop die gelijkmaakt in de 91e. Verbruggen die de penalty van Rahimi bijna pakt, de bal met twee handen heeft, en dan ziet hoe die via zijn handschoenen over de lijn rolt. Summerville die mist. Saibari die de beslissende schiet. Einde WK, einde Koeman, einde van een cyclus die begon met hoop en eindigde op het gras in Kansas City.
Drie keer op rij op penalty’s eruit
Het patroon is inmiddels beroemd. In 2014 verloor Oranje de halve finale op penalty’s van Argentinië. In 2022 verloor Oranje de kwartfinale op penalty’s van Argentinië. En in 2026 verloor Oranje de zestiende finales op penalty’s van Marokko. Drie WK’s op rij, drie keer penalty’s, drie keer eruit. En het meest frustrerende: Oranje verloor in die drie toernooien geen enkele wedstrijd in de reguliere speeltijd. Zestien WK-duels ongeslagen sinds de verloren finale tegen Spanje in 2010. En toch elke keer naar huis.
De kritiek op Koeman
De persconferentie na de wedstrijd was pijnlijk. Koeman koos tegen Marokko voor vijf verdedigers, een behoudende aanpak tegen een tegenstander die fysiek sterk was maar technisch niet op het niveau van Oranje. De Nederlandse pers was genadeloos. ‘Dit is niet het Nederland dat ik ken,’ schreven buitenlandse media. De angstige wissels, het gebrek aan lef, het gevoel dat Oranje speelde om niet te verliezen in plaats van om te winnen. Het zijn verwijten die Koeman de volgende ochtend meenam naar zijn beslissing om te stoppen.
Koeman liet via de KNVB weten dat hij zijn aflopende contract niet zou verlengen. ‘Ik draag die verantwoordelijkheid,’ zei hij. En daarmee was het voorbij. Twee periodes als bondscoach, drie eindtoernooien, nul prijzen. De Nations League-finale in 2019, de halve finale op het EK 2024, en een zestiende finale op het WK 2026. Het is een dalende lijn die niemand had willen zien.
Wie volgt Koeman op?
De KNVB heeft de evaluatie gestart. Nigel de Jong, directeur topvoetbal, zoekt een opvolger. De namen die circuleren zijn voorspelbaar: Arne Slot, Erik ten Hag, Peter Bosz. Maar geen van drieeen is op dit moment beschikbaar, en de vraag is of de KNVB bereid is om te wachten of om te kiezen voor een kandidaat die nu direct kan beginnen. De Nations League begint in september, en dan moet er iemand op de bank zitten.
Wat Oranje nodig heeft
Los van de trainerskeuze is de vraag wat er inhoudelijk moet veranderen. De selectie is niet het probleem. Gakpo, De Jong, De Ligt, Dumfries, Simons, Malen: het zijn spelers die bij de beste clubs van Europa spelen. Het probleem zit in de mentaliteit op grote toernooien. De angst om te verliezen die groter is dan de wil om te winnen. Het gebrek aan een plan B als het spel vastloopt. En ja, penalty’s. Drie keer op rij eruit op strafschoppen is geen pech. Het is een patroon. Zodra een wedstrijd van Oranje op penalty’s dreigt uit te draaien, zie je de kansen bij bookmakers vaak direct verschuiven. Het vertrouwen in Nederland tijdens een strafschoppenserie is simpelweg kleiner geworden. Wil Oranje weer meedoen om de hoofdprijzen, dan zal juist dat hardnekkige patroon moeten worden doorbroken.
Oranje moet opnieuw beginnen
Het WK 2026 is voorbij. Spanje is wereldkampioen. Messi speelde waarschijnlijk zijn laatste WK. En Oranje moet opnieuw beginnen, met een nieuwe bondscoach, een nieuwe cyclus en dezelfde vraag die al vijftig jaar onbeantwoord blijft: kan Nederland ooit wereldkampioen worden? Het antwoord is ja. Maar dan moet er iets veranderen. Niet de spelers, niet het talent, maar de manier waarop Nederland op grote toernooien speelt. Voorzichtiger worden als het ertoe doet, dat is het patroon dat doorbroken moet worden. En de nieuwe bondscoach, wie het ook wordt, moet dat als eerste aanpakken.